DSC_0001

 

Foto: Deputación de Pontevedra

En La Voz de Galicia:

Sobre as cronoloxías:

“Rafael Rodríguez explica que por las características de las construcciones, la cronología del castro se sitúa a caballo entre el Bronce Final e Hierro Inicial, es decir que su primera ocupación se enmarca entre los siglos VIII y V antes de Cristo. «Es un descubrimiento importante desde el momento en el que nos da nueva información sobre el tránsito entre estos períodos», señala el experto.”

Sobre o machado:

“De la Edad de Bronce, Rafael Rodríguez destaca el material cerámico y una hacha de talón y dos anillas. «Posiblemente sea una pieza con un error de fundición porque el hacha tiene restos del molde valiosos para el estudio de la metalurgia antigua», apunta. Al parecer, la pieza se usaba en los trueques de mercancías. Explica que «debe tratarse de un elemento de uso premonetal o una forma de lingote para las transacciones ya que su alto contenido en plomo la hace inservible como hacha».”

Como diciamos no post de presentación deste blog, coa fase de escavacións da Cabeciña abríase un proceso emocionante. Un proceso de lenzo en branco no que deberiamos comprobar se as nosas expectativas sobre A Cabeciña eran correctas.  No que deberiamos contrastar as nosas hipóteses iniciais coa realidade do xacemento.

Xa comentamos tamén no post anterior, como nada máis facer un pouco de limpeza vexetal tivemos que cambiar as nosas primeiras impresións sobre a muralla. Resulta tremendamente interesante esa vertixe de enfrontarse a un castro no que nunca se escavara. Serían as nosas expectativas demasiado altas?  Viríase abaixo toda a planificación interpretativa, toda a estratexia futura?

_DSC9091

Hixinio e Javi traballando no sondeo 3. Notade a profundidade do nivel de terra negra

Negro negrísimo

Unha vez escavada a capa vexetal, enfrontámonos a un nivel de terra moi negra, moi orgánica e solta. Unha terra na que o sacho entraba amable, pola suavidade da terra e pola nosa ilusión de chegar ao que había debaixo.

Unha ilusión que aos poucos foise tornando en preocupación e mesmo en medo ao abismo, á nada: a ausencia de material era total. Nin un triste anaco de cerámica en ningunha das cinco sondaxes de 3x3m. En circunstancias normais, coa cantidade de terra removida, xa debería ter aparecido algo.

A medida de que o estrato de terra negra afondaba cara o infinito a nosa desesperación era maior. Era un nivel de fosilización, é dicir, posterior ao abandono do castro, pero xa cerca de medio metro para abaixo, a pregunta que rondaba no ambiente era se o castro estaría totalmente arrasado e só atopariamos ese nivel negro ou se pola contra ese nivel de fosilización tan potente fixera que os niveis inferiores se conservaran practicamente intactos.

S-5 UE-502 (2)

Sondeo 5 co nivel de fosilización de terra negra

En arqueoloxía, as ausencias son tan importantes como as presencias. A certa e manida frase que quere dicir que a ausencia de información tamén é información comezaba a semellar aplicable á Cabeciña.

Pero algo en nós resistíase a ese silencio administrativo que A Cabeciña nos daba por resposta. As ilusións eran moitas e sobre todo, pensabamos, esta ausencia de material non se corresponde co excelente estado de conservación das murallas.

S-4 UE-402 (3)

Nivel de derrube no Sondeo 4

Derrubados

Cando máis cundía o desánimo, o optimismo volveu aparecer. O nivel de terra negra esgotábase e baixo el aparecían derrubes. A alfombra de terra negra daba paso a unha nova alfombra de pedras Os derrubes son depósitos de pedras que formaron parte de edificios e que ao desmontarse ficaron azarosamente repartidas.

Normalmente son o anuncio das propias estruturas. A dúbida agora era se acertaramos plantexando os sondeos e as edificacións estarían dentro deles ou se pola contra iamos ter derrubes simplemente e as edificacións quedaran fóra. Ou tamén, o estado de conservación das posibles estruturas.

Tamén comezaron a aparecer anacos de cerámica. De principio anacos moi fragmentados e moi difíciles de datar, pero que parecían bastante antigos, na liña dunha das nosas hipóteses de que A Cabeciña podería ser un castro antigo, dunha Idade de Ferro moi inicial, incluso do Bronce Final. Pero non eran probas irrefutables, só indicios.

S-5 UE-503 (3)

Primeiro muro aparecido na Cabeciña. No Sondeo 5

De súpeto, un berro dende o sondeo 5 rompe a dinámica da mañá: Un muro!! Un muro!! Achegámonos todos e efectivamente, no sondeo 5 aparecía un muro no medio do derrube. Un muro clariño, característicamente curvo.

Pero a xornada aínda agardaba outras sorpresas. No sondeo 4 comezou a aparecer cerámica. Non eran xa aqueles fragmentos que pouca información podían dar. Era unha boa concentración de cerámica do mesmo cacharro, fragmentado, pero todo xunto.

Despois duns días de inicio un pouco dubitativos, no que o nivel de terra negra converteuse nunha especie de escuridade, de abismo, chegara a luz.

Agora estamos en posición de afirmar que debaixo dese potente nivel negro, hai xacemento. E efectivamente ese profundo nivel de fosilización parece ter axudado a que os niveis arqueolóxicos se conservaran ben.

S-4 cacharro 1 (1)

Vasilla completa da I Idade do Ferro (S.VIII-VII a.C). Sondeo 4

Pero non só iso. O cacharro de cerámica que apareceu, resultou ser bastante antigo, Entre un século VIII e VI a.C. Polo tanto encaixa nesa cronoloxía de I Idade do Ferro, é dicir, estamos ante un castro do inicio do mundo dos castros.

As posibilidades que abre este achado son moi interesantes, xa que podemos estar, atendendo a esa cronoloxía e á existencia dos petróglifos a 20m. da muralla, ante un xacemento que axude a explicar as conexións entre a Idade do Bronce e a Idade do Ferro, é dicir, entre o mundo dos petróglifos e o dos castros.

A traca final

Pero aínda hai máis. Como nas boas películas gardamos o mellor para o final, ou mellor dito, como nas series, para o seguinte capítulo. O luns daremos conta do gran achado da Cabeciña. Trátase dunha peza espectacular e pouco habitual.

Como avance, só podemos dicir que incide nese momento de transición entre a Idade do Bronce e a Idade do Ferro… e non é cerámica. Ficade atentos ;-)

O elemento que máis nos impresionou dende a nosa chegada á Cabeciña foron as súas murallas. Na información xeral existente nesta web, descríbese o seu espectacular sistema defensivo, porén, poucos días despois de escribir esa información xa temos que cambiar algúns elementos que tiñamos por certos.

_DSC9570

Tramo da muralla e foxo na súa zona Leste, onde adquire maior monumentalidade. Nos afloramentos que se ven tras o foxo, sitúanse os petróglifos.

 

En arqueoloxía, o proceso de creación de Coñecemento é cambiante, na medida na que vamos tendo máis información  do sitio. Empezamos con hipóteses de traballo que nos axudan a enmarcar unha interpretación do xacemento, pero entre a formulación destas hipóteses como teorías, hai un proceso de escavación, de documentación de toda a información dispoñible.

As murallas da Cabeciña están en gran parte detrás de que agora mesmo se estea a facer un traballo de escavación e posta en valor. Sen este elemento destacable e monumental, probablemente sería máis complicado chegar a este momento do proxecto, xa que os elementos tan visibles e tanxibles axudan a convencer, ilusionan._DSC9587

Detalle da Muralla Leste no que se aprecian os escalonamentos da muralla cara o exterior

 

Unha realidade cambiante

Comentabamos na información xeral, que as murallas cinguen o castro, pero que é na súa parte Leste onde acadan un maior desenvolvemento e espectacularidade. As murallas da Cabeciña aséntanse nos cumios de terrapléns de terra, mais nesta parte Leste, todo o terraplén aparece “forrado” cun telón pétreo escalonado. Unha masa de pedra formada por muros que van facendo chanzos, seguramente como unha solución construtiva para reforzar o muro principal, pero que tamén ten unha vocación simbólica e unha vontade de impresionar.

Isto segue sendo así, pero no tramo seguinte cara o Nordeste, no que pensabamos que a solución era a de muralla no cumio do terraplén, sen reforzos de muros escalonados, a cousa cambiou.

Despois da roza e limpeza desa área fixemos unha pequena prospección e comezamos a atopar distintos niveis de muros. Esta zona tamén ten muros escalonados cara o exterior da muralla.

castro_5_modificada

Situación sobre o plano LIDAR dos novos escalonamentos da muralla.

Isto é significativo xa que a vocación de monumentalidade da Cabeciña é maior do que pensabamos, e o que é máis interesante, antes pensabamos que esa intención de impresionar estaba moi localizada a un punto concreto que coincidía ademais coa zona dos petróglifos (tal vez tería que ver co antigo acceso ao castro?). Agora sabemos que ese telón de pedra escalonada ten maior envergadura.

Estamos ante un castro excepcional no que simplemente con limpezas levamos sorpresas monumentais. O que xa vamos entendendo é que na Cabeciña, non todo é o que parece e queda a pregunta: Se simplemente con limpezas descubrimos que o xacemento é máis monumental do que parecía, que poderemos agardar como resultado das escavacións.

muros escalonadosDetalle muralla

Detalles dos novos escalonamentos sobre o terraplén

 

A Cabeciña non para, como di un dos lemas do proxecto, pero a creación de Coñecemento tampouco. É unha roda, un proceso excitante ao que precisamente queremos convidar a todos os lectores do blog. Animádesvos a seguir este proceso?


Foto: La Voz de Galicia

En La Voz de Galicia:

“La primera explotación resinera de montes vecinales de Galicia puede ser una realidad en el municipio de Oia en un mes. La promueve la comunidad de montes de Mougás, pendiente del visto bueno de la Xunta para ponerla en marcha. La fórmula parece un valor seguro ya que la demanda de resina está al alza, al igual que su precio, pero el plan conlleva además una fuente de creación de empleo directo. Venancio Miniño, presidente de la comunidad de montes de Mougás, avanzó ayer las líneas del proyecto en el que trabajan desde hace meses de forma experimental con resultados que ya apuntan a su potencial. Tanto así que la empresa Sociedad Resinas Naturales, con la que trabajan, «nos ha asegurado la compra de toda la que podamos producir». Las posibilidades llaman al optimismo.”

En Faro de Vigo destacan:

“La previsión es arrancar en marzo con una planta de 25.000 árboles en la que trabajarán “cinco ou seis persoas”, señala.

La sociedad Resinas Naturales S.L., también segoviana, les comprará el producto a 1 euro el kilo. Así que los ingresos brutos podrían superar los 75.000 euros durante este primer año de actividad, si la producción marcha en relación a los cálculos realizados.”

 

Comeza a primeira fase de escavacións na Cabeciña. O proxecto conta coa participación de Deputación de Pontevedra, Comunidade de Montes de Mougás e Concello de Oia. Plantéxanse uns traballos valorativos de dous meses de duración nos que participarán técnicos da Deputación coa colaboración dos veciños.

Replanteo sondeos (6)

Topógrafos e arqueólogos determinando a situación dos sondeos

Despois de tres anos de tarefas arqueolóxicas de limpeza, documentación e planimetría na Cabeciña preséntase o primeiro proxecto de escavación. O obxectivo desta intervención é o de avaliar o potencial arqueolóxico do xacemento e valorar o estado de conservación dos restos.

A metodoloxía que se seguirá será a de abrir cinco sondaxes de 3x3m. nos distintos recintos do castro para valorar cales son as zonas de maior interese. Unha vez determinado o valor das sondaxes, ampliarase a área a escavar neses puntos de especial relevancia arqueolóxica.

 

Un proxecto de Arqueoloxía en Comunidade

Estes traballos estarán supervisados por técnicos e peóns da Deputación de Pontevedra e un coordinador que aporta a Comunidade de Montes de Mougás, así como unha estudante de arqueoloxía da Universidade de Barcelona. Estes activos, traballarán en colaboración cos veciños que axudarán en labores auxiliares, así como de voluntarios que se queiran apuntar. Mantense deste xeito o carácter de Arqueoloxía en Comunidade que caracterizou ao proxecto da Cabeciña dende o seu comezo.

526906_521946194554628_393622699_n

Veciños de Mougás axudando durante as labores de limpeza

A implicación dos veciños é por tanto, fundamental para este proxecto, tanto polo traballo que aportan como para realizar unha estratexia de valorización do xacemento por parte da Comunidade Local.

Asemade, durante os traballos realizaranse unha serie de actividades para os veciños e visitantes como barferencias, charlas, visitas guiadas ou visitas escolares. Tamén se desenvolverán outras actividades culturais paralelas das que se irá dando noticia.

O xacemento está aberto ás visitas durante os traballos en horario de 09:00 a 14:00 de luns a venres e tamén se organizarán visitas durante as fins de semana, previa publicación nesta páxina web, ou para grupos, previo contacto no enderezo electrónico info@proxectomougas.net.

No blog e redes sociais irase informando dos achados e novidades do proxecto para que todo o mundo poida seguir a evolución e resultados das escavacións.

Novos retos para A Cabeciña

S-2 UE-200 (1)

Situación do Sondeo 02 á espera de ser escavado

O proxecto entra así nunha nova etapa na que por fin poderemos coñecer o que pasa por dentro da Cabeciña. Sempre resulta emocionante comezar un proxecto deste tipo e sobre todo nun castro no que non se escavou con anterioridade. Pero na Cabeciña, esta sensación é aínda maior, se cadra, porque aínda que non se escavara todavía, moito se ten traballado nela, moito se ten falado sobre ela e como non, tamén especulado. Conversas e máis conversas. Reflexivas durante os traballos, distendidas no bar e imaxinativas mirando o solpor. Todas cun mesmo final: “ata que se escave non o imos saber”

Chega o momento da verdade, de ver se o xacemento responde as expectativas que existen sobre el. Confirmar hipóteses de traballo, descartar outras e rirse ao final do que se pensaba ao principio. Ábrese un proceso emocionante, o de pensar en común un xacemento, de interpretar as verbas que A Cabeciña murmurará en forma de achados.

As claves

Dentro de todo este proceso, hai unha serie de preguntas ás que se intentará dar resposta:

  • A cronoloxía do xacemento: É unha das claves do sitio. A forma e situación do castro fai pensar nun asentamento antigo, da I Idade do Ferro ou mesmo do Bronce Final o que unido á presenza dos petróglifos ao pé do castro, fai pensar que A Cabeciña pode ser moi importante para comprender a transición entre eses dous mundos.

 

  •  As relacións co comercio mediterráneo: A propia situación do castro, cun amplo dominio visual sobre o mar, nomeadamente sobre o porto natural de Mougás, invita a pensar que A Cabeciña podería ser un importante enclave nas rutas comerciais.

 

  • A estratigrafía do xacemento: A través deste proxecto comprenderemos a estratigrafía do sitio, o que axudará para futuras fases do proxecto establecendo se houbo unha ocupación continuada no tempo.

 

  • O estado de conservación: A existencia ou non de estruturas, ademais das xa visibles defensas, así como o seu estado de conservación determinarán a posibilidade a conveniencia dun proxecto de restauración e conservación para deixar os restos visitables